Соңғы жылдары елдің даму қарқыны айқын байқалып, көрсеткіштер өсіп келеді. Былтыр еліміздің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) $286 млрд-қа жетсе, биылғы мақсат – $300 млрд межесін еңсеру. Алдағы жылдары бұл көрсеткішті $450 млрд деңгейіне жеткізу міндеті қойылып отыр. Әрине, мұндай ауқымды мақсатқа жету оңай емес, бірақ Үкімет өндірісті әртараптандыру, өнеркәсіпті жаңғырту және жаңа салаларды дамыту арқылы нақты нәтижеге қол жеткізуді көздейді.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың былтырғы Қазақстан халқына Жолдауының негізгі бағыты экономикалық мәселелер еді. Сәйкесінше жыл басынан бері ел экономикасының өсімі 6,3%-ға жетті және бұл соңғы жылдардағы ең жоғары көрсеткіш. Әсіресе, нақты секторда 8,3%-дық өсім тіркеліп, айтарлықтай нығайғаны байқалды. Қызмет көрсету саласы да тұрақты даму көрсетіп, 5,2%-ға артты. Мұндай нәтижеге инфрақұрылымды жаңғырту, инвестиция тарту және бизнесті, соның ішінде шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау шаралары ықпал етті.

Өнеркәсіп өндірісі алғашқы жартыжылдықта 5,5%-ға артты. Оның ішінде мұнай өңдеу, химия, металл өңдеу және тамақ өнеркәсібінің қарқынды дамуы көзге түседі. Мұндай өсім – кездейсоқ құбылыс емес, мемлекеттік саясаттың жүйелілігі мен ұзақ мерзімді жоспарлардың жемісі. Әрине, мұнай мен газ әлі де бюджеттің негізгі кіріс көзі болып қала береді, бірақ олар жалғыз тірек емес. Қазақстан мұнайға тәуелді ел болудан алыстап, өңдеуші секторды күшейту арқылы тұрақты дамуға ұмтылуда. Мұнай мен газ әлі де болса бюджеттің басты кіріс көзі болып қала береді. Алайда бұл салалар енді жалғыз сүйеніш емес. Қазақстан «мұнайға қарап күн кешетін ел» болудан алыстап, экономиканы әртараптандыру арқылы тұрақты дамуға қол жеткізуге тырысып жатыр. Бұл бағытта нақты қадамдар жасалуда: өңдеуші сектор өндіруші саладан озуға жақын. Бұрынғы «тек тазик өңдіреміз» деген  жоққа шығарылып, көп затты өзімізде өндіріп, өзімізде өңдеуде әрекетіміз қарқынды.

Инвестиция экономика драйвері, мысалы 2025 жылы шамамен $25 миллиард тікелей шетелдік инвестиция тарту көзделіп отыр. Бұл мақсатқа жету үшін Үкімет нақты әрі белсенді тәсілдерге жүгінуде. Инвесторлармен тікелей жұмыс істеу, өңірлік инвестициялық бағдарламаларды бизнес қажеттіліктеріне бейімдеу, «Fast Track» және «жасыл дәліз» секілді жеделдетілген рәсімдер – осының бәрі инвестор үшін қолайлы орта қалыптастыруға бағытталған.

Қазірдің өзінде инвестициялық белсенділік жоғары: биылғы жартыжылдықта негізгі капиталға салынған инвестициялар 19%-ға өсті. Оның ішінде білім беру, денсаулық сақтау, қаржы, көлік және өңдеу өнеркәсібі секілді болашаққа жұмыс істейтін салаларға бағытталған қаржы көлемі айтарлықтай артқан. Мысалы, өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестициялар 48,9%-ға, қаржы және сақтандыру секторына – 86%-ға, ал білім беру саласына 3,5 есеге көбейген.

Тікелей шетелдік инвестициялар бойынша да Қазақстан Орталық Азияда көш бастап тұр. Британдық fDi Intelligence басылымының рейтингінде Қазақстан ТШИ үшін ең перспективалы 10 елдің қатарына енді. Бұл елдің халықаралық сенімділігі мен инвестициялық саясатының табысты екенін тағы бір мәрте дәлелдейді.

Экономикалық өсім халықтың әлеуметтік жағдайына да оң ықпал етуде. Әлеуметтанушылардың дерегінше, қазақстандықтардың экономикалық жағдайға берген оң бағасы соңғы жылдары 20%-ға артқан. Бұл халықтың әл-ауқаты жақсарып келе жатқанын көрсетеді. Бұған әкімшілік кедергілерді азайту, лицензиялау мен рұқсат беру талаптарын жеңілдету сияқты бизнеске бағытталған реформалар тікелей әсер етті. Соңғы жылдары ғана 9000-нан астам ескірген талаптар алынып тасталды.

Әлем күн сайын қарыштап дамып, жаңа технологиялар толассыз түрленіп жатқан кезеңде энергетика экономикаға дем берер ең басты ресурс болып қала береді. Елдің энергетикасы тұрақты болса, инвестор да келеді, қаржы да тартылады ол өз кезегінде экономиканы дамытады.

Президент жыл сайынғы Жолдауында энергетика мәселесін айрықша атап өтеді. Мақсат – экономикалық өсімге тірек болатын, әрбір азаматтың тұрмыс сапасын арттыратын сенімді әрі заманауи энергетикалық жүйе құру. Сәйкесінше жұмыс қарқынды жүруде. Мысалы соңғы екі жылда 1,3 ГВт жаңа электр қуаты қосылған, алдағы бес жылда тағы 14 ГВт іске қосылатыны жоспарланып отыр.

Сауда – кез келген мемлекеттің экономикасындағы маңызды құрамдастардың бірі. Қазақстанда нарық экономикасы мен барлық экономикалық жүйенің қалыптасуы сауда саласынан басталды десек, артық айтпаспыз. Кез келген мемлекет үшін сауда саласының рөлі мен орны экономикалық саясатта бастапқы кезекте болу заңды. Біріншіден, халықтың жұмыспен қамтылуының ең жоғарғы деңгейін сауда қамтамасыз етеді. Қазіргі таңда Қазақстанның экономикалық белсендi халқының 20 пайыздан астамы сауда саласында жұмыс істейді, яғни 800 мыңнан астам бизнес субъектісі саудамен айналысып, 1,5 млн-нан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп отыр.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Әділетті Қазақстан: заң мен тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм» атты Қазақстан халқына Жолдауында сауданы дамыту және еліміздің экспорттық әлеуетін күшейту бойынша үкіметке біршама тапсырма берген. Нәтижесінде шикізаттық емес экспорт пен сауда көлемі 8,6%-ға өскен.

Үкімет отандық тауар өндірушілердің позициясын нығайту, шикізаттық емес экспорт көлемін арттыру және шағын және орта бизнесті қолдау бойынша нәтижелі жұмыстар жүргізуде. Бизнесті жүргізудің ашық ережелері қалыптасып, ішкі сауда дамуда және отандық тауарлардың сыртқы нарыққа шығуы үшін инфрақұрылым жасалуда. Сәйкесінше, 2025 жылғы қаңтар–шілде айларында сауда көлемі 8,6%-ға, ал салаға салынған инвестиция көлемі І жартыжылдықта 37%-ға өсіп, 438 млрд теңгеге жеткен.

Сонымен қатар ішкі нарықты қорғау және отандық өндірушілерді қолдау шаралары да күшейтілуде. 2025 жылдың мамыр айында тауарлардың шығарылған елін айқындау мәселелері бойынша заңнамаға өзгерістер енгізілген. Дүкен сөрелеріндегі отандық тауарлар үлесін арттыру мақсатында отандық өндірушілер өнімдері үшін кемінде 50% сөрелік кеңістікті көздейтін бағдарлама іске қосылған.

Ішкі сауда – бұл сауда-саттықтың ең қиын, болжап болмайтын, сезімтал сегменті. Мұнда тұтынушының талғамы да, нарықтың ырғағы да жылдам өзгереді. Ал сыртқы сауда ол негізінен экспорттың әлеуетіне сүйенеді. Мемлекет басшысының тапсырмасымен құрылған экспорттық-кредиттік агенттік осы бағытта бизнесті қолдаудың «бір терезе» жүйесін іске қосылған. Нәтижесінде биылғы 7 айдың өзінде қаржылай қолдау көлемі өткен жылмен салыстырғанда 200 млрд теңгеге өсіп, 394 млрд теңгеге жетіпті. Оның 71%-ы шағын және орта бизнеске тиесілі. Бұл – қарапайым кәсіпкерлер үшін нақты серпін, ал экономика үшін жаңа тыныс. Ең бастысы, қолдау көрген жобалардың 83%-ы орташа және жоғары қайта өңдеу өнімдері. Демек, біз шикізаттан дайын тауарға қарай нық қадам жасап келеміз.

Экспортты ілгерілету үшін халықаралық инфрақұрылымда кеңеюде. Қытайдың Чэнду, Үрімші, Нанкин, Шаньдун аймақтарында қазақстандық павильондар ашылып, Өзбекстанның Термез қаласында ұлттық сауда алаңы іске қосылыпты. Алдағы уақытта жаңа миссиялар арқылы өзге елдерде де осындай мүмкіндіктер жасалмақ. Қазақстандық өнімдер қазірдің өзінде Alibaba, Doiyin, JD.com секілді ірі электрондық алаңдарда ұсынылуда. Енді Amazon нарығына да кең көлемде шығу жоспарда.

Сыртқы сауда құрылымына қарасақ, бүгінде Қазақстанның негізгі әріптестері – Қытай, Еуропалық Одақ және Ресей. Соңғы жылдары Таяу Шығыс елдерімен сауда айналымы да қарқынды өсіп келеді. Сауда нарықтарының осылайша кеңеюі – экономикалық тәуелділікті азайтып, тұрақтылықты қамтамасыз етудің маңызды факторы.

Көлік және логистика саласында да Қазақстан жаңа белестерге қадам басуда. Әлемдік нарықтағы геосаяси шиеленістер, протекционистік шаралардың күшеюі, логистикалық дәліздердің қайта бөлінуі Қазақстан үшін жаңа міндеттер жүктейді. Осы тұрғыдан алғанда «Орта дәліздің» дамуы, Каспий арқылы транзиттік әлеуеттің артуы және Қытай–Еуропа арасындағы тасымалдау Қазақстанның рөлі бұрынғыдан да күшейді. «Орта дәліз» арқылы тасымал көлемі бірнеше есе өсіп, еліміз Қытай, Еуропа және Парсы шығанағы арасындағы негізгі транзиттік хабқа айналуда. 2026 жылға қарай логистиканың ЖІӨ-дегі үлесін 9%-ға жеткізу жоспарланып отыр.

Жақында Халықаралық валюта қоры (IMF) өз сайтында (www.imf.org) посткеңестік елдердің 1995-2025 жылдар аралығындағы экономикалық өзгерісі, дамуы жайлы көлемді зерттеу жариялаған. Онда Қазақстан билігінің ұтымды экономикалық саясаты нәтижесінде жан басына шаққандағы ЖІӨ $14 800-ды құрап, 4-ші орынға шыққаны айтылған. Бірінші орында Эстония ($32 800), бесінші орында Ресей ($14 300), ал Өзбекстан $3500 көрсеткішпен 13-ші орында тұр екен. Бұл – Қазақстанның соңғы онжылдықтағы қарқынды экономикалық дамуының халықаралық деңгейде мойындалуы.

Қазақстан экономикасы қазір бір жолайырықта тұр. Бір жағында – шикізатқа сүйенген ескі модель, екінші жағында – әртараптандырылған, инновациялық даму жолы. Орта бизнестің үлесін арттыру, сауда, IT, логистика және қаржы технологияларын жаңа дәуірдің тірегіне айналдыру – елдің стратегиялық бағыты. Қазақстан бүгінде тұрақты дамуды мақсат еткен мемлекет ретінде сенімді қадам басып келеді. Бұл тек құрғақ статистика емес, нақты істердің, табанды реформалардың, елдің болашағына деген сенімнің нәтижесі.